Deze pagina biedt een overzicht van mijn recente werk op het gebied van geschiedenis, cultuur en maatschappij: publicaties, podcasts, essays, blogs en redactionele bijdragen.
De kronieken van de dood
Opstand en executies in de Nederlanden
Een magere en zichtbaar gefolterde gevangene treedt naar voren. De wrede beul staat klaar met zijn zwaard in de aanslag. Een uitzinnige mensenmassa verzamelt zich, schreeuwend om bloed. Zo stellen we ons de executies in de vroegmoderne tijd vaak voor.
Maar ging het er werkelijk zo aan toe? Historica Isabel Casteels las duizenden beschrijvingen van terechtstellingen en laat voor het eerst zien wat mensen er écht van vonden. De kronieken van de dood biedt zo een intrigerende blik in het hoofd van gewone mensen die te maken krijgen met hoogoplopende spanningen in de 16de-eeuwse Nederlanden.
Podcast
Radbraken, levend verbranden, onthoofden… op de Grote Markt in Brussel en de Meir in Antwerpen vonden in de zestiende eeuw verschrikkelijke executies plaats. Enkele toeschouwers beschreven de terechtstellingen in een dagboek. Historica Isabel Casteels bestudeerde die kronieken en vertelt erover in deze driedelige podcastreeks. Een kleine tijdreis, tot op het schavot.
De kronieken van de dood. Podcast voor EOS magazine. Met Anke Wagemans (2023).
Artikelen
‘Meester van leven en dood. De beul als genezer’ (Geschiedenis Magazine, 2026).
‘Was martelen rechtvaardig?’ (Geschiedenis Magazine, 2026).
‘Een vergeten vrede. Marnix Beyen en Judith Pollmann over de Pacificatie van Gent (1576)’ (De lage landen, 2026).
‘Hollands geld voor een Amerikaanse revolutie’ (De lage landen, 2026).
‘Spanje onder ‘Nederlands’ bewind? De Opstand van de Comuneros (1520-1521) en de mythe van een nationale strijd’ (Geschiedenis Magazine, 2026).
Wat was het geheim van hoogbejaarden, zo vroegen vroegmoderne mensen zich af. Beschikten die over de Steen der Wijzen of hadden ze gedronken uit de Fontein van de Eeuwige Jeugd? En mocht dat eigenlijk wel?
‘Een eeuwenoud recept voor een lang leven. Gezond oud worden in het verleden’ (Historisch Nieuwsblad, verschijnt 2026).
Hoe kunnen zestiende-eeuwse executies relevant zijn voor het geschiedenisonderwijs? In dit artikel voor Hermes, het tijdschrift van de Vlaamse Vereniging voor Leraren geschiedenis en Cultuurwetenschappen, reflecteer ik op hoe mijn onderzoek over executies kan helpen om onze blik op het verleden te nuanceren.
‘In de schaduw van het schavot. Executietoeschouwers in de zestiende-eeuwse Nederlanden’ (Hermes, verschijnt 2026).
Nog steeds wordt de Opstand in de Nederlanden die uitbrak rond 1568 soms gezien als een ‘Spaanse bezetting’, maar dit artikel nuanceert dit beeld door te kijken naar de opstand van de Comunidades in Castilië, zo’n vijfendertig jaar eerder.
‘Spanje onder ‘Nederlands’ bewind? De Opstand van de Comuneros (1520-1521) en de mythe van een nationale strijd’ (Geschiedenis Magazine, verschijnt 2026).
Het is 15 september 1525, vroeg in de ochtend. Voor de Voorpoort van het Hof van Holland in Den Haag, de huidige Gevangenenpoort, staat een schavot opgesteld. Maar liefst duizend elzentakken zijn klaargelegd voor de brandstapel. Het schavot is gebouwd voor de executie van Jan de Bakker van Woerden. Wie was hij? Waarom werd hij zo spectaculair terechtgesteld? En hoe ging dat precies in zijn werk?
‘Voorbeeldmartelaar. Jan de Bakker op de brandstapel in Den Haag, 1525’ (Geschiedenis Magazine, 2025).
Aan de hand van de nieuwe biografie door René van Stipriaan over Willem van Oranje en de Nederlandse Opstand van 1568 problematiseert dit essay de taakverdeling die sommigen willen zien tussen academische onderzoekers en publieksschrijvers.
‘De Zwijger in debat? Historisch onderzoek en publieksgeschiedenis’ (Karakter, 2024).
Op 2 augustus 1572 werd Aecht Jansdr Jaffies levend verbrand in Haarlem. Minder dan een maand na de overgang van de stad naar de Opstand werd Jaffies beschuldigd van verraad, moord en diefstal. Haar verhaal laat zien hoe 1572 ook in het teken kwam te staan van wraak en vergelding.
‘Aecht Jansdr Jaffies’ (Tijdschrift Holland, 2022).
Hoe ziet een herdenking van het jaar 1572 er anno 2022 eigenlijk uit? Holland sprak met hoogleraar vroegmoderne Nederlandse geschiedenis Judith Pollmann over het belang van 1572 voor een gezamenlijk ‘Nederlands’ verhaal, het lokale perspectief en de rol van historici bij het herdenken in 2022.
‘De kakofonie van 1572. Interview met Judith Pollmann’ (Tijdschrift Holland, 2022). Samen met C. van den Belt.
Wat was de relatie tussen kennisproductie en taal in de zestiende-eeuwse Nederlanden? Dit artikel toont aan de hand van de case study Enkhuizen aan dat er een samenhang bestond tussen ideeën over de Nederlandse taal, het maken van vertalingen, en de productie van wetenschappelijke kennis.
‘In onse ghemeene Nederlandse tale getranslateerd’. Vertalingen en overzeese kennis in de Republiek aan het eind van de zestiende eeuw’ (Jaarboek De Zeventiende Eeuw, 2021).
Gilden dienden een belangrijk economisch en sociaal doel voor hun leden, maar speelden ze ook een rol in het religieuze leven van de laatmiddeleeuwse stad? Aan de hand van het Haarlemse Schonenvaardersgilde laat dit artikel zien dat dit aspect van het gildesysteem niet te onderschatten is.
‘Haringhandel en heiligenverering. Het toenemend belang van religieuze praktijken binnen het Haarlems Schonenvaardersgilde in de zestiende eeuw’ (Tijdschrift voor Geschiedenis 2019).
Niet alleen Amsterdam speelde een sleutelrol in de 17de-eeuwse overzeese handel, maar ook de stad Enkhuizen was van belang. Dit artikel laat zien hoe in deze stad een groep mensen actief was die werk maakte van het vergaren en toegankelijk maken van kennis over zeeroutes en overzeese gebieden.
‘De wereld in Enkhuizen. Kennis van overzeese gebieden tussen 1580 en 1600’ (Tijdschrift Holland, 2019).
De enorme wandkaart (194 x 106 cm)Carte de la Mer du Sud. Carte de la Mer du Nord, uitgegeven door Nicolas de Fer in 1713, is bijzonder vanwege de bewaartoestand en de prachtige inkleuring, maar ook de complexe inhoud roept vragen op. Compileerde De Fer via deze kaart zijn eigen oeuvre tot een magnum opus, of had de totstandkoming vooral te maken met politieke en economische ontwikkelingen binnen en buiten Frankrijk?
‘Tussen Zuidzee en Noordzee. Twee hypothesen over een wandkaart van Nicholas de Fer uit 1713’ (De Boekenwereld 2019). Samen met B. Vannieuwenhuyze, L. van der Vaart, D. van Netten, S. Rygl, en I. Korver.
Redactie
In 2022 is het 450 jaar geleden dat de watergeuzen Den Briel veroverden. Het jaar 1572 was een kantelpunt in de Opstand en zou uiteindelijk leiden tot het ontstaan van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Ook Holland staat uitgebreid stil bij de betekenis van 1572. We brengen nieuwe perspectieven naar voren, kijken terug op de herdenking in Den Briel door de eeuwen heen en reflecteren hoe de herdenking van 1572 er anno 2022 uitziet.
‘1572: Opstandig Holland’, Tijdschrift Holland 54 (2022-1). Samen met C. van der Belt, A. van der Zee en J. de Haan.
Dit themanummer gaat over visserij, maar is geen klassiek verhaal over bebaarde mannen die met bootjes en visnetten de zee op gaan. In plaats daarvan richten we de blik landinwaarts, op de sociaal-culturele context van het vissersbestaan. Aan de hand van uiteenlopende bijdragen over walvisvaartglazen, visserstruien en gerookte paling, staat in dit nummer het leven rondom de visvangst centraal.
‘Visserij in Holland’, Tijdschrift Holland 53 (2021-3). Samen met W. Linmans, K. Marijt en L. van der Werff.
In november 2021 is het 600 jaar geleden dat de verwoestende Sint-Elisabethsvloed plaatsvond. Vooral Dordrecht en omgeving werden zwaar getroffen en de gevolgen zijn tot op de dag van vandaag zichtbaar. In dit themanummer gaan we na wat de vloed precies zo erg maakte en wat de gevolgen waren en stuiten daarbij op belangwekkende overeenkomsten met waterbeheer in onze eigen tijd.
‘600 jaar Elisabethsvloed’, Tijdschrift Holland 53 (2021-2). Samen met A. Van der Zee, H. Looijesteijn.
Blogs
- Waarom keken mensen vrijwillige naar (bloederige) openbare executies? (2025), historiek.net.
- Leiden Lammenschans (2022), tijdschriftholland.nl.
- Hollandse Podcast Parade #20 = NPO 1 VPRO | The Dead Society (2022), tijdschriftholland.nl.
- Hollandse Podcast Parade #16 – Susan Suèr | De Cipierster (2021), tijdschriftholland.nl.
- Waarom vroegmoderne ouders hun kinderen meenamen naar executies (2021), cultuurgeschiedenis.be.
- De Haarlemse Schonenvaarders: Hollandse geschiedenis in het zuidelijkste puntje van Zweden (2020), tijdschriftholland.nl.
- Holland met Utrecht verbonden: de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Zilveren Schaats (2020), tijdschriftholland.nl.
- De priesterstudenten van het Hollands College in Leuven (2020), tijdschriftholland.nl.
- Vechtende vrouwen in de Tachtigjarige Oorlog, met Romy Beck (2018), gendergeschiedenis.nl.
Academisch
Artikelen
- ‘Death Disrupted: Heresy Executions and Spectators in the Low Countries, 1550–1566’, in:Moment of Death in Early Modern Europe, c. 1450-1800 (Leiden: Brill 2024). 257-287.
- ‘Death on Display. Execution Prints on the Eve of the Dutch Revolt’, Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek / Netherlands Yearbook for History of Art 72 (2022-1), 122-159.
- ‘Divided by Death? Staging Mortality in the Early Modern Low Countries’, Early Modern Low Countries 5 (2021-1), 1-16. Redactie en introductie, met L. Deschryver en V. Soen.
- ‘Drownings in the Dark: The Politics of Secret Executions in Antwerp, 1557-1565’, Early Modern Low Countries 5 (2021-1), 75-97.
Reviews
- Revolt in the Netherlands: The Eighty Years War, 1568-1648. European History Quarterly 50 (2020-1), 188-189.
- B.A.M. Ramakers (ed.), Memento mori. Sterben und Begraben in einem ruralen Grenzgebiet/Sterven en begraven in een rurale grensregio. Tijdschrift voor Sociale en Economische Geschiedenis / The Low Countries Journal of Social and Economic History (2020), 171-173. Met L. Deschryver.
- Michiel van Groesen, Amsterdam’s Atlantic. Print Culture and the Making of Dutch Brazil. Tijdschrift voor Sociale en Economische Geschiedenis / The Low Countries Journal of Social and Economic History (2018), 121-124.
Lezingen
- Chronicling Justice in Times of Crisis. The Space and Time of Executions during the Dutch Revolt. Presented at the 69th Annual Meeting of the Renaissance Society of America, San Juan, Puerto Rico, 09 Mar 2023-11 Mar 2023.
- A compassionate crowd? Emotions and watching executions in the sixteenth-century Low Countries. Presented at the History of the Emotions Spring School: ‘Emotions and/as Politics, Economy, Community and Self’, Gent, 28 Mar 2022-01 Apr 2022.
- Main Session 38: The City as a Broadcasting System. Presented at the 15th Conference of the European Association of Urban History, Antwerp, 31 Aug 2022-03 Sep 2022. Met N. van Kleij.
- Staging the Audience? Shaping executions during the Dutch Revolt (1560-1590). Invited lecture for the Early Modern History Seminar, Lund University 2021.
- Met kronieken de wereld in. Theo Dekker in gesprek met Carolina Lenarduzzi, Isabel Casteels en anderen over de kansen die publicatie van het corpus aan professionele en lokale onderzoekers met zich meebrengen. Presented at the Projectdag Chronicling Novelty, Leiden, 01 Oct 2021.
- Shaping the Heretics’ Last Moments. Audience interference during heresy executions in the sixteenth century Low Countries. Presented at the The Moment of Death in Early Modern Europe, c. 1450-1800. Contested Ideals, Controversial Spaces, and Suspicious Objects, Virtual, 25 Aug 2021-28 Aug 2021.
- Experiencing the Pain of Others. Compassion and Witnessing Suffering on the Scaffold during the Dutch Revolt. Presented at the Experiencing the Material Body in Early Modern Europe, Online, 16 Jun 2021-18 Jun 2021.
- Witnessing Faith? Martyrs and Their Audiences in the Early Modern Low Countries. Presented at the 67th Annual Meeting of the Renaissance Society of America, Online, 13 Apr 2021-22 Apr 2021.
- Drownings in the dark. The politics of secret executions in Antwerp, 1557-1565. Presented at the Death in the Early Modern Low Countries. Interdisciplinary perspectives, Leuven, 23 Jun 2020-24 Jun 2020.
- Discussion of Caroline Walker Bynum, Christian Materiality. An essay on Religion in Late Medieval Europe. Presented at the Achtste Interuniversitaire Masterclass Cultuur & Religie, Gent, 26 Sep 2019.
- Mapmakers and Uncertainty. (Early) Modern Discussions. Presented at the International Conference on the History of Cartography, Amsterdam, 17 Jul 2019.
- The Ritual of the Execution. Politics, Religion, and Polarization during the Dutch Revolt (1560-1590). Presented at the Ninth Annual ReFoRC Conference on Early Modern Christianity, Fondazione per le Scienze Religiose Giovanni XXIII – Bologna, 16 May 2019.